Orchidee Del Piemonte
Amalita Isaja & Lorenzo Dotti (2026) Orchidee del Piemonte. Guida al riconoscimento (2026), ISBN 979-12-243-2302-0. Uitgegeven door Gruppo Orchidee Piemontese
Het boek is niet zomaar in de handel verkrijgbaar. Het kan besteld worden door een mailtje te sturen naar de auteur (lorenzodottisketcher@gmail.com) en kost 20 euro (+ 12 euro verzendingskosten).
De bestelling gebeurt door een overschrijving te doen en vervolgens je adres en betalingsbewijs door te sturen naar de auteur. Let op: het is een gelimiteerde oplage en dus vraag je best even na of het boek nog kan besteld worden.
Er bestaan heel wat orchideeëngidsen over Italië, met het boek Orchidee d’Italia van de G.I.R.O.S. als misschien wel het beste voorbeeld. Regionale gidsen die slechts één provincie (Sardinië) of één streek (Gargano) behandelen, bieden vaak een meerwaarde voor wie enkel op die plek orchideeën wil kijken. En zo moet je ook het nieuwe boek Orchidee del Piemonte bekijken, een nieuwe, kleine orchideëngids die in de loop van 2026 verscheen.
De publicatie van Orchidee del Piemonte. Guida al riconoscimento door Amalita Isaja en Lorenzo Dotti vormt een belangrijke bijdrage aan de kennis en waardering van de wilde orchideeënflora van Piemonte, een streek in noordwest-Italië, aan de grens met Frankrijk en Zwitserland. De regio Piemonte wordt aan drie zijden omringd door de Alpen en grenst in het zuiden aan Ligurië. De hoofdstad is Turijn (Torino), een van de belangrijkste steden van Noord-Italië. Door zijn grote hoogteverschillen bezit Piemonte een bijzonder gevarieerde flora en fauna, waaronder een rijke orchideeënflora.
Het boek werd gepubliceerd in het voorjaar van 2026 als een nieuwe en bijgewerkte veldgids, en bouwt voort op tientallen jaren werk van beide auteurs. Het werk sluit aan bij hun eerdere publicaties over de orchideeën en kan beschouwd worden als het veldgidsformaat van het meer uitgebreide werk Orchidee del Piemonte. Atlante e guida al riconoscimento, dat voor het eerst in 2017 verscheen en later (2021) werd herzien (maar dat helaas niet meer te krijgen is). Het resultaat werd een uitstekende praktische veldgids over orchideeën in Piemonte. Hoewel de tekst enkel in het Italiaans is opgesteld, wat het boek niet voor iedereen even toegankelijk maakt (toch wel een minpuntje), heeft het veel sterke punten:
het volledige overzicht van alle 90 wilde orchideeën die in Piemonte te vinden zijn, wat een zeer uitgebreide regionale dekking biedt.
de vergelijkende determinatiesleutels, gebaseerd op de belangrijkste kenmerken om gelijkaardige soorten van elkaar te onderscheiden.
de mooie originele aquarellen van Lorenzo Dotti, die bijzonder nuttig kunnen zijn om diagnostische kenmerken op een consistente manier weer te geven.
de actuele verspreidingskaarten, gebaseerd op tientallen jaren van onderzoek, terreinwaarnemingen, literatuur- en databankonderzoek en de studie van herbariummateriaal, waaronder het belangrijke Herbarium Pedemontanum van de Botanische Tuin van de Universiteit van Turijn.
de beschrijvingen van de wandelingen op het einde met aandacht voor Aandacht voor bestuiving, ecologie en habitatbescherming.
Het boek profiteert bovendien duidelijk van de langdurige en diepgaande vertrouwdheid van de auteurs met de regio. Amalita Isaja is een Italiaanse wetenschapscommunicator, met een bijzondere belangstelling voor wilde orchideeën en de spontane flora van Piemonte. Isaja en Dotti houden zich al tientallen jaren bezig met onderzoek naar de wilde flora van Piemonte en
in het bijzonder met de orchideeën die er voor komen. Beiden waren en zijn actief betrokken bij verschillende botanische onderzoeksprojecten. Hun gepubliceerd werk omvat eerdere regionale en lokale publicaties en vormt het resultaat van een langdurige combinatie van persoonlijke veldkennis, samenwerking met andere waarnemers en studie van botanische bronnen. Juist deze combinatie van intensieve terreinervaring en documentair onderzoek geeft de nieuwe veldgids een betekenis die verder gaat dan die van een louter ‘mooi boekje’.
De voornaamste kracht van deze nieuwe gids is de geslaagde combinatie van wetenschappelijke informatie en praktische toegankelijkheid. Hoewel het boek is opgevat als een veldgids en niet als een formele taxonomische monografie, staat er heel wat verzamelde botanische kennis in. Het werk behandelt 90 orchideeën die momenteel uit Piemonte bekend zijn en illustreert daarmee de opmerkelijke orchideeëndiversiteit in deze regio. De gids heeft in de eerste plaats tot doel een betrouwbare herkenning in het veld mogelijk te maken, maar gaat duidelijk verder dan een conventionele geïllustreerde soortenlijst. Bij de meeste soorten staat bovendien onder aan de pagina een visuele vergelijking met gelijkaardige soorten, een praktisch hulpmiddel!
Het visuele aspect is ongetwijfeld een van de grote aantrekkingspunten van het boek. De volledige gids is geïllustreerd met aquarellen van Lorenzo Dotti, wiens lange ervaring als natuur-illustrator nauw verbonden is met het botanische werk van de auteurs. De nieuwe gids is volledig voorzien van tekeningen en aquareltabellen, waarmee de 90 momenteel bekende orchideeën van Piemonte tot leven komen. De aquarellen geven het boek een uitgesproken eigen karakter. Botanische illustraties hebben ook het grote voordeel dat ze relevante diagnostische kenmerken vaak duidelijker benadrukken dan foto’s, op voorwaarde natuurlijk dat ze zeer nauwkeurig en met kennis van zaken werden gemaakt. En dat is in dit boek zeker het geval, al benaderen de aquarellen uiteraard niet de kwaliteit van de kunstwerken van Elisa Klopfenstein of Marianne Fabre.
De bijgevoegde verspreidingskaartjes vormen een wetenschappelijk waardevol onderdeel van het boek. Volgens de beschikbare beschrijvingen zijn deze kaarten het resultaat van tientallen jaren veldwaarnemingen, aangevuld met nauwgezette raadpleging van literatuur en databanken en met onderzoek van herbariummateriaal, waaronder het belangrijke Herbarium Pedemontanum, dat wordt bewaard in de Botanische Tuin van de Universiteit van Turijn. Verspreidingsgegevens zijn bijzonder waardevol als ze niet uitsluitend gebaseerd zijn op recente waarnemingen, maar worden aangevuld met historische gegevens en gedocumenteerd herbariummateriaal. De kaarten moeten daarom niet alleen worden beschouwd als een aantrekkelijke aanvulling op de soortbeschrijvingen, maar als een synthese van een aanzienlijke hoeveelheid regionale botanische kennis.
Tenslotte eindigt het boek met een zeven orchideeënwandelingen en 6 zogenaamde ‘hot spots’ waar je veel orchideeën kan vinden, ideaal dus voor wie een reis naar Piemonte wil maken. Je hebt op die manier al een mooi startpunt.
Samenvattend kan Orchidee del Piemonte. Guida al riconoscimento worden beschouwd als een geslaagd werk dat niet alleen op reis in de natuur van nut kan zijn. Het boek wil geen gespecialiseerde taxonomische revisie vervangen. De belangrijkste waarde ervan ligt veeleer in het toegankelijk maken van een aanzienlijke hoeveelheid verzamelde kennis over de orchideeën van Piemonte in een vorm die bruikbaar is voor botanici, natuurliefhebbers, terreinbiologen, natuurbeschermers en serieuze amateurs. De combinatie van vergelijkende determinatiehulpmiddelen, zorgvuldig uitgevoerde originele illustraties, ecologische informatie en verspreidingsgegevens verleent het werk een reikwijdte die verder gaat dan die van een conventionele veldgids. Het is een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in de regionale flora van Noord-Italië, en in het bijzonder voor wie zich in het veld bezighoudt met Europese orchideeën.
Bart Van de Vijver
